Eisenstadt - 7000 - Burgenland met Pfarrkirche St.-Martin / Dom, Freistadt, naar kaart Oostenrijk, naar stedenlijst Oostenrijk.

    
Sedert Eisenstadt in 1925 hoofdstad werd van Burgenland,
heeft het oude stadje met zijn rijke traditie een grote opgang gemaakt. Het huidige Eisenstadt heeft drie, duidelijk onderscheiden stadsdelen, die tot 1938 ook drie afzonderlijke gemeenten vormden: de zgn. B
ürgerstadt, dat zich in 1648 vrijkocht van prins Esterházy en zich sedertdien 'Freistadt' mag noemen, Eisenstadt-Oberberg, dat zich ontwikkelde rondom de door het vorstenhuis gestichte kerken en kloosters, en Eisenstadt-Unterberg, het voormalige getto.
Eisenstadt beleefde zijn grote bloeiperiode in de late 18de en vroege 19de eeuw.
Joseph Haydn, die sedert 1761 in dienst was van de Esterh
á
zy's, had het orkest van de vorst op een ongewoon hoog niveau gebracht en schiep hier een groot aantal van zijn werken. De gevierde danseres Fanny Elssier was de dochter van Haydns dienaar. Beethoven, Liszt, lord Hamilton en admiraal Nelson behoorden tot de gasten van het vorstelijk hof. Vermeldenswaard is ten slotte dat de anatoom Joseph Hyrtl en de arts Ignaz Semmelweis, de 'redder der moeders', beiden uit Eisenstadt stamden.

Freistadt Eisenstadt - Stads
beeld
Veel van de huizen langs de belangrijkste straten - Hauptstr., Haydngasse, Pfarrgasse - hebben hun fraaie barokke uiterlijk bewaard. Bijzondere charme heeft de stille Haydngasse, met de mooie toren van de
Fra
nziskanerkirche
als blikvanger
, de kerk bezit altaren met bijzonder fraaie reliëfs uit 1630. In de Hauptstr. verdienen vermelding, het Raadhuis met zijn originele façade, de Floriani-Brunnen en de met veel heiligenfiguren versierde Drievuldigheidszuil.
 
Pfarrkirche St.-Martin
/ Dom,
Freistadt
De kerk werd in 1960 tot dom verheven.
Overblijfselen van muren uit de 12de eeuw. Het aanzien van de huidige kerk, gebouwd in de tweede helft van de 15de eeuw, wordt mede bepaald door de toen dreigende Turkse invallen. De dicht bij de stadsmuur gelegen kerk werd in een bolwerk veranderd. Ook thans nog rijst de statige toren met zadeldak uit boven de hier goed bewaarde stadsmuur. Zijn imposante uiterlijk en de vier van schietgaten voorziene weertorentjes laten geen twijfel bestaan omtrent de functie die hij ooit had.
Het interieur is, zoals van zoveel kerken, in de loop der tijden gewijzigd: in de 18de eeuw in de stijl van de barok, in de 19de eeuw in neogotische trant en in recente tijd volgens de normen van de nationale monumentenzorg en
met toevoeging van hedendaagse kunstwerken.
De drieschepige, laatgotische hallenkerk bewaart middeleeuwse grafstenen
,
bijv. van ridder Hans Sybenhirter, een aangrijpend reliëf, voorstellend Christus in de Olijfhof, en twee fraaie schilderijen van Stephan Dorfmeister
, apotheose van de patroonheilige van de kerk en een Onbevlekte Ontvangenis, 1777. De kansel en vooral het schitterende barokke orgel hebben de renovatie in neogotische stijl overleefd. De waardige vernieuwing van het priesterkoor is te danken aan architecte Bolldorf­Reitstätter, zie Kobersdorf. Het grote beeld van de heilige Martinus, het koorgestoelte en de priesterzetel zijn van J. Adlhart, de bronzen piëta is van A. Hanak.

Kasteeldistrict

Behalve het kasteel zelf behoren tot dit min of meer afzonderlijke gebied:
a. de ten zuiden van het voorplein gelegen stallen
en hoofdwachtgebouwen
, in de classicistische stallen bevindt zich thans o.a. de wijnkelder van de Esterházy's, met een reuzenvat van ruim 62200 liter inhoud;
b. het park aan de noordzijde van het kasteel
,
uit de 17de eeuw, omstreeks 1800 getransformeerd in een uitgestrekt landschapspark. De Leopoldine
ntempel in het park werd gebouwd om het door Canova gemaakte beeld van vorstin Leopoldine te herbergen.

Kasteel
  - 1 Torens; 2 Trappenhuis; 3 Haydn-Saal; 4 Wildschwein-Saal; 5 Oratorium, Haydn-Zimmer; 6 Kapel

In het door Carlo M. Carlone tussen 1663 en 1673 voor prins Paul Esterházy gebouwde kasteel is de middeleeuwse burcht met vier vleugels nog te herkennen.
De oorspronkelijke hoektorens werden vervangen door paviljoens. De indrukwekkende façade heeft, zoals Alfred Schmeller het uitdrukte, 'elementen van barbaarse pracht' en is op de tussenverdieping versierd met een reeks van 18 borstbeelden van Hongaarse legeraanvoerders en, direct onder het dak, met een serie uiterst originele consolesculpturen. De zuilencolonnade aan de tuinzijde is het werk van Charles Moreau
, omstreeks 1800.
Het pronkstuk van het interieur is de Haydnzaal,
die na een zorgvuldige renovatie zijn oude bestemming als feest- en concertzaal heeft teruggekregen. De plafondschilderingen, in tere, stralende kleuren, voorstellend het mythologische verhaal van Eros en Psyche, behoren tot de voornaamste werken van Carpoforo Tencala. Aan de muren geschilderde portretbusten van Hongaarse helden, en bloemmotieven.
Te bezichtigen zijn verder
de slotkapel met oratorium
, zgn. Haydn-Zimmer, en een reeks fraaie empirezalen. Vermeldenswaard zijn ten slotte het beeld van A. Canova van de zittende vorstin Leopoldine Liechtenstein, geb. Esterházy, Chinees behang, begin 19de eeuw, een barokke sierklok en barokke tafels en schilderijen.
 
Eisenstadt-Oberberg

Dit stadsdeel is ontstaan rondom door het geslacht Esterházy gestichte instellingen: in 1698 een armhuis
, later franciscanen­klooster, thans een vormingscentrum, in 1701 de Calvarieberg, in 1705 de Bergkerk, in 1759 de kerk en het hospitaal van de Broeders der Barmhartigheid.

Calvarieberg
.
In de Zuidduitse deelstaten is een Calvarieberg geen zeldzaamheid. Meestal leidt de reeks staties naar een kerk op een heuvel
, bijv. Arzl in Innsbruck, en Maria Plain in Salzburg. Dit geldt echter niet voor Eisenstadt: te midden van huizen ligt een kunstmatig aangelegde berg met door dakpannen bedekte bouwsels.
Een trap leidt naar de eerste statie,
die tevens kapel is. Trap, leuningen en daken zijn rijk versierd met engelen en heiligenfiguren. De passieweg voert door kapellen en holen, later ook onder de vrije hemel, naar de 'top', met de Heilige Kruiskapel. Om de lijdensweg des Heres zo indrukwekkend mogelijk weer te geven, is het aantal staties opgevoerd tot 24. Hoewel niet alle van de 260 beschilderde houten sculpturen kunstwerken van de eerste orde zijn, heeft dit 'heilige schouwspel' van barokke gelovigheid, beslist iets fascinerends.
 

Bergkerk Mariä Heimsuchung, Visitatie
Eerste steen gelegd in 1715, gewijd in 1803. Een imposant blok, met in het westen een stompe toren; van binnen een door een koepel overwelfde ruimte op een cirkelvormig grondplan. Het koepelfresco van W. Köpp stelt de hemelvaart van Christus voor. Aan de rand van deze voorstelling groepen figuren in een idyllisch landschap, in de stijl van de late 16de eeuw.
Onder de noordelijke toren het mausoleum van Haydn,
in 1932 ter ere van de 200ste geboortedag van Haydn
geschonken door prins Paul Esterházy. Haydn was in 1809 in Wenen gestorven en aldaar begraven. In 1820 werd zijn stoffelijk overschot op wens van prins Nik. Esterházy overgebracht naar Eisenstadt, waar men ontdekte dat het hoofd van de componist ontbrak. Een bewonderaar had het 'uit piëteit' gestolen. Het hoofd kwam in 1895 in het bezit van de Gesellschaft der Musikfreunde in Wenen, die de relikwie in een vitrine tentoonstelde, tot deze in 1954 onder plechtige begeleiding van Weense autoriteiten naar Eisenstadt werd overgebracht.
 
Eisenstadt-Unterberg

Tot 1938 bestond hier een zelfstandige joodse gemeente, die zich onder bescherming van het geslacht Esterházy tot een van de belangrijkste van het land had ontwikkeld en die nauw is verbonden met namen als Samson Wertheimer, een hoge keizerlijke functionaris, en Sandor Wolff, kunstverzamelaar. De rabbijnenschool werd in de Oostenrijkse erflanden wijd en zijd geprezen.

De straten, met de fraaie oude huizen,
vormen een vrijwel gaaf bewaard architectonisch geheel van grote charme. Trouw aan het geloof hunner vaderen hielden de inwoners, als nauwelijks elders ter wereld, vast aan de oeroude gebruiken. Nog heden ten dage ziet men, bij de ingang van de wijk, de ijzeren ketting hangen waarmee op de rustdag, de sabbat, de straat werd afgesloten.

Bezienswaardig is het schitterende Wertheimer-Haus,
dat thans deel uitmaakt van het Burgenländisches Landes museum. Behalve het getto is het grote joodse kerkhof intact gebleven, dat zeker een bezoek waard is
, direct achter het hospitaal van de Broeders der Barmhartigheid.

Musea
.
Burgenländisches Landesmuseum
, Museumsgasse, Eisenstadt­Unterberg:
het complex bestaat uit drie huizen van het voormalige getto- waaronder het Wertheimer-Haus - en een groots opgezet nieuw gebouw. De oude binnenhoven zijn met glas overdekt, waardoor ze permanent als tentoonstellingsruimten bruikbaar zijn. De conceptie is die van een 'totaalmuseum': op uitnemende wijze worden hier cultuur-, kunst- en natuurlijke historie van het land gepresenteerd: o.m. een grandioze mozaïekvloer afkomstig van een Romeinse villa, en het 'wijnmuseum'.
 
Het Haydn-Museum
, Haydn-Gasse 21,
bevat herinneringen aan de componist, die dit huis van 1766 tot 1778 in bezit had. Voorts een Franz-Liszt­en een Fanny-Elsslerkamer. Informatie: Burgenländ. Verkehrsverband, Eisenstadt, Schloss Esterházy. Tel. 02682-3384.

Omgeving
.
Loretto:
Burgenland, ca. 12 km ten noorden van Eisenstadt, tegen de helling van het Leithagebergte.
Archeologische opgravingen hebben bewezen dat het gebied reeds tijdens het Neolithicum bewoond was. Belangrijke vondsten
, thans in het Landesmuseum. De parochie- en bedevaartkerk stamt uit de 17de en de 18de eeuwen was oorspronkelijk verbonden met een klooster der servieten. De met bomen beplante weide, met de barokke kerkelijke bouwwerken aan de ene, en boerenhofsteden aan de andere zijde, vormt een besloten geheel zoals er maar weinig meer te zien zijn.
De kerk is voorzien van muurpilasters; de beide torens aan de westgevel hebben thans, in plaats van de barokke lantaarns, afgeplatte piramidedaken.
Inwendig zijn de muren tot het gewelf bedekt met fraai stucwerk.
De Gnadenkapelle op de binnenhof van de kloostergang is een getrouwe kopie van de 'casa santa' in de bedevaartplaats Loretto in Italië. Volgens de legende zou het huis van de heilige familie door engelen van Nazareth naar de Italiaanse oostkust zijn overgebracht. Het is een met een tongewelf gedekte ruimte, omringd door een houten hekwerk; achter het hekwerk het beeld van de 'zwarte moeder Gods'.

Kleinhöflein, Burgenland, 4 km naar het westen:
parochiekerk met fraai interieur, eind 18de eeuw; altaren, kansel.

 
** Uw accommodatie in geheel Oostenrijk kunt U goed boeken via Hotels/Appartementen/Oostenrijk     
 ** Via Hotels/Appartementen/Wereldwijd kunt u goed zoeken naar een accommodatie in 110 landen.
 ** Algemene info over Oostenrijk