GOTISCHE KUNST IN SPANJE, naar overzicht "Kunsthistorische schets", zie ook Kunst in Spanje. Naar overzicht kunsthistorie.  Naar uw accommodatie!   

De term "gotiek", afgeleid van "Goot", werd voor het eerst gebruikt door Vasari, een Italiaanse kroniekschrijver uit de zestiende eeuw als een enigszins denigrerende aanduiding van de bouwkunst in de periode tussen de Romaanse stijl en de Renaissance. Tot aan de negentiende eeuw werden deze bouwwerken die wij tegenwoordig zo bewonderen als tweederangs kunst beschouwd en veel schrijvers, waaronder ook MoliŤre, beschreven deze als een "stoet afzichtelijke monsters". Vlak voor het begin van de twintigste eeuw kreeg deze bouwstijl pas een positieve beoordeling.

    

Glas-in- loodramen zorgen voor kleurrijk lichtDe gotiek ontstond halverwege de twaalfde eeuw   
als een tot dusver onbekende bouwstijl, verbreidde zich gedurende de dertiende eeuw over heel Europa en dankzij een algemene acceptatie bleef deze in zwang tot aan het einde van de zestiende eeuw. In Spanje viel de gotiek samen met het hoogtepunt en einde van de Herovering, hetgeen een consolidatie van de christelijke koninkrijken betekende. De favoriete architect van het Katholieke Koningspaar was Juan Guas en onder hun regering bereikte de gotische bouwstijl een laatste schitterend hoogtepunt.

De bouwstijl
 
  
bleef gedurende meer dan drie eeuwen voortbestaan, een periode die de hele Late Middeleeuwen besloeg, en heeft verschillende fasen doorgemaakt. Vanaf het ontstaan tot aan het begin van de dertiende eeuw vielen de eerste uitingen van deze bouwkunst samen met de Romaanse stijl. Het was een fase van ontwikkeling waarin formele schoonheidscriteria op de voorgrond stonden en de Maagd Maria als thema een belangrijkere rol begon te spelen. Uit die tijd stammen de kruisbooggewelven steunend op brede bogen en nog vrij robuuste muren. Gedurende de dertiende tot aan het begin van de veertiende eeuw was de Franse invloed van doorslaggevende betekenis, maar in Spanje verkreeg deze bouwstijl heel duidelijke plaatselijke kenmerken, hetgeen nog steeds een verrassende uitwerking heeft op de bezoekers. Zo is te zien dat de constructie van de kerken in het binnenland een driehoekvorm vertoont en de zijschepen lager dan het middenschip zijn, terwijl de kerken aan de Middellandse Zee een rechthoekige blokvorm hebben met in het interieur een open ruimte met weinig hoogteverschil tussen de midden
- en zijschepen. Behalve de verschillen in vorm vertoont ook het materiaalgebruik een grote verscheidenheid aan structuur en kleur, van zandsteen en graniet in CastiliŽ tot aan het kalksteen van de Oostkust via de royale toepassing van baksteen in Aragůn.

Vanaf het jaar 1300
   
begint een meer gekunstelde fase waarbij de bouwwerken gestileerd worden en er meer omlijstingen en versieringen in de steunbogen aangebracht worden, vooral driehoekige en vierkante figuren met gebogen lijnen. De volumineuzere ruimte en de grotere hoogte worden benadrukt. De vele ribben op
de zuilen breken de ruimtelijke eenheid. De gewelven zijn complexer en er verschijnen kruisbogen in stergewelven.
Vanaf het begin van de vijftiende eeuw
   
ontstond in Spanje een barokke veel nagevolgde stijl binnen de gotiek, als gevolg van de culturele en economische ontwikkeling en de welvaart die brede lagen van de maatschappij bereikte. De flamboyante stijl die in het noorden van Frankrijk en in Vlaanderen was verschenen kwam in Spanje in contact met de bestaande islamitische kunstuitingen en leidde tot het ontstaan van een opmerkelijke stijl die de reiziger ongetwijfeld zal fascineren: de Spaans
Vlaamse Castiliaanse stijl. De decoratie geÔnspireerd in de mudejarstijl, die tot een zekere overdadigheid neigt, valse bogen, sierribben en andere elementen, toont ons iets uiterst unieks dat alleen in dit land te zien is.
In de zestiende eeuw
   
is de gotiek nog springlevend, want drie grote kathedralen - die van Sevilia, Salamanca en Segovia dateren uit deze periode, maar gaat een conservatievere fase binnen die samenvalt met de Renaissance. Bij de zoektocht naar een nieuw classicisme gaat men terug naar de zuiverheid van vorm.
De gotiek is een ku
nstuiting
   
waaraan het hele volk deelneemt. Wij zien kerken en kathedralen die dankzij gezamenlijke inspanningen tot stand zijn gekomen. En paleizen, vestingen, commerciŽle en industriŽle gebouwen die blijk geven van een onafhankelijkheid van religieuze weldoeners en van de opkomst van ambachtelijke activiteiten.
Als wij ons de gotiek voorstellen zoals deze in de Middeleeuwen werd gezien zullen wij merken dat er geen onderscheid gemaakt werd tussen hoge en lage kunst want beide waren even belangrijk. In het interieur zijn allerlei ambachtslieden aan het werk geweest: edelsmeedkunst, keramiek, borduurwerk, gebrandschilderde ramen, wandkleden, tapijten, wapens, meubels, schilderijen, beeldhouwwerk en architectuur. Vaak werd een aantal van deze technieken door dezelfde persoon uitgeoefend: beeldhouwers die ook hoefsmid en zilversmid waren, schilders die altaarstukken verguldden en wandkleden ontwierpen
en we zien juwelen, textiel en meubels als versiering van een vorm van bouwkunst die zo vaak prachtig is weergegeven in de schilderkunst.

ARCHITECTUUR
   
De bouwkunst vertoont twee nieuwe aspecten die tevoren niet bestonden: het gebruik van het licht en de nauwe relatie tussen structuur en uiterlijk. Alles gaat om de geometrie, badend in licht, die soms pas na aandachtig turen te ontdekken is. Zuilen, vensters en andere referentiepunten vormen vierkanten, kubusvormen, rechtbenige driehoeken, repeterende series waardoor de ruimte vormgegeven wordt. De glas-in-
loodvensters filteren het licht en lijken de muren doorzichtig te maken. Er is hier geen ruimte meer voor schilderkunst, de fresco's worden nu gevormd door kleurige lichtplekken. De bogen vertonen een spitse vorm en de gewelven een simpele kruisvorm of ingewikkelde stervormen. De drukkrachten worden naar de steunberen en luchtbogen geleid. De dikte van de muren neemt af en deze fungeren nu als afsluiting of ondersteuning van rozetten en gebrandschilderde ramen.
De zuilen rijzen omhoog en gaan l op in het plafond waarbij zij doen denken aan een boomstam die zich vertakt, maar alles met een structurele functie. Het grondplan is normaal gesproken ontworpen in basiliekvorm, van grote afmetingen, met drie of vijf schepen. De kooromgang vormt net als het triforium een essentieel element dat grandeur uitstraalt en een ruimtelijke werking heeft. Het bouwwerk krijgt een verticale uitstraling.

BEELDHOUWKUNST
   
Omdat iedere plek geschikt werd geacht voor het plaatsen van beeldhouwkunst is deze te vinden op de voorgevels van kerken en kathedralen, koorgestoelte en grafmonumenten en zelfs zonder relatie met de bouwkunst aangebracht voor het genot van de opdrachtgever. Als de beelden zich echter buiten bevinden zijn het ware monumenten van kalksteen of graniet en soms van albast of marmer want de edele materialen worden net als het beschilderde hout en het edelmetaal bewaard voor de rijkversierde interieurs.
De thematiek vertoont een grote verscheidenheid, van prachtige verfijnde Mariabeelden, apostelen, taferelen die Bijbelse verhalen en historische gebeurtenissen voorstellen, tot de verbeelding sprekende waterspuwers tot met elkaar verweven bloemen- en plantenvormen. De bewerking van de materialen is bekoorlijk, met oog voor details uitgevoerd. De kunstenaar biedt, op zoek naar nieuwe vormen van expressie, realistische figuren met een eigen gezichtsuitdrukking, een spel van blikken en gebaren, gewaden met diepe plooien.

DE KUNST VAN DE KLEUR
   
De kunst van de kleur wordt gedurende de gotiek bedreven op drie verschillende manieren: op glas, perkament en houten panelen.
De glas-in-loodramen beteken stukjes glas in verschillende kleuren, met elkaar verbonden door loodstrippen, vormen zij glazeen een fundamenteel element in de architectonische ruimte waarin zij zich bevinden. Gemaakt van kleinen panelen die het interieur doen baden in kleurrijk licht. De thematiek is heel verschillend en dient normaal gesproken van boven naar beneden gelezen te worden: helemaal bovenaan God, het Goddelijk Licht, het openbarend begin van alles; in het midden de heiligen en het dichtst bij de grond taferelen over de mens, aardse afbeeldingen en bloemen- en plantenmotieven.
Het woord miniatuur is afgeleid van het loodoxide - oftewel loodmenie - waarmee deze geschilderd werden. Het was een zeer gewaardeerde techniek. Er werden Bijbels en gewijde boeken mee versierd, handschriften en traktaten, en vooral ook psalmboeken of getijdenboeken, een soort brevier voor persoonlijk gebruik met een indeling naar dag en uur.
De prachtig uitgevoerde versiering bestaat uit bloemen- en plantenmotieven in de kantlijn, iedere eerste letter van een nieuwe hoofdstuk wordt vergroot weergegeven en de kalligrafie vertoont een precieuze stijl.
Er zijn zelden muurschilderingen te zien, maar wel talrijke olieverfschilderwerken op houten panelen. Er worden vooral grote schilderingen gemaakt met een religieus thema als onderdeel van altaarstukken. De vormen zijn gestileerd, de lijnen gebogen, de kleuren helder, de figuren vrij realistisch en verfijnd met zeer gedetailleerde gewaden.
De taferelen spelen zich af in de dagelijkse sfeer en bevatten anekdotische voorwerpen die blijk geven van een scherpe observatie. In de vijftiende eeuw verschijnen de eerste Vlaamse primitieven die een omwenteling in de schilderkunst teweegbrengen.

EDELSMEEDKUNST
   
Deze treffen wij gewoonlijk buiten hun natuurlijke omgeving aan, in musea. Wellicht om deze reden hebben wij de edelsmeedkunst soms niet op waarde weten te schatten. Vanuit de geestelijkheid en de adel kwam de vraag naar dit soort voorwerpen voor hun persoonlijk gebruik en voor de liturgie. Werkplaatsen in het hele land voldeden daaraan en vervaardigden steeds hetzelfde soort edelsmeedkunst: kelken, hostieschotels, kandelaars, doosjes, reliekhouders, enz. De vormen geven siertorentjes, kleine baldakijnen, arcades en dergelijke weer, bouwkundige elementen die hier verheven worden tot fantasievoorwerpen.
Andere vormen van kunst
   
Men dient te bedenken dat een wereld aan creativiteit voor een aanvulling gezorgd heeft op de verfijnde gotische esthetiek: textiel, wandkleden, wapens, juwelen en ook traliewerk. Kortom, een breed terrein waar de verbeeldingskracht van de kunstenaar volop tot uitdrukking kon komen.

DE DRIE GROTE KATHEDRALEN
Deze tot Werelderfgoed uitgeroepen kathedralen vormen een hoogtepunt van de Spaanse religieuze gotische bouwkunst van de dertiende eeuw. Zij zijn een weergave van de politieke en religieuze macht van CastiliŽ dat zich in die tijd als koninkrijk consolideerde en enkele tientallen jaren later een groot wereldrijk tot stand zou brengen. Zij zijn, hoe kan het ook anders, het resultaat van een lange glorierijke geschiedenis. In het interieur van elk van de kathedralen bevinden zich kunstobjecten van onschatbare waarde.

Burgos, kathedraal Capilla del Condestable, 1482BURGOS   
De stad werd in het jaar 1097 aangewezen als bisschopszetel en de aan de Maagd Maria gewijde Romaanse kerk die gebouwd werd was al snel te klein. In de dertiende eeuw maakte bisschop Mauricio een reis door Europa waar hij in contact kwam met de nieuwste trends in de bouwkunst. Het huwelijk van Ferdinand
III
met Beatrix van Zwaben in de kleine kerk overtuigden hem van de noodzaak tot de constructie van een grotere wat statigere kerk.
Met de constructie van het oorspronkelijk ontwerp, door een bouwmeester van wie men slechts weet dat hij betrokken was bij het klooster van Las Huelgas, werd begonnen in 1221 in zuivere cisterciŽnzerstijl met een recht hoofdeinde en kapellen in het dwarsschip. Bouwmeester Enrique, die reeds aan de kathedraal van Leůn had gewerkt, voerde een radicale verandering door in de uitvoering waardoor het bouwwerk een stijl verkreeg die toen elders in Europa gangbaar was. Hij liet het hoofdeinde afbreken en verving het door een ander met een kooromgang en kleine kapellen. Van vroeger is slechts de kapel van San NicolŠs behouden gebleven, met een kruisbooggewelf in zes delen. Het resultaat is het huidige gebouw, dat uit drie schepen, een triforium en kapellen bestaat, vele daarvan daterend uit de vijftiende eeuw.

Na de dood van Enrique
 
  
bouwde Juan Pťrez de hoofdgevel, een imitatie van de gevels van Amiens en Reims, met drie toegangsdeuren en een H-vorm. De voorgevel van De Vergiffenis werd in de achttiende eeuw volledig gereconstrueerd. Beide gevels van het dwarsschip zijn voorzien van een toegangsdeur; het portaal van La Coroneria, van de hand van bouwmeester Enrique, vertoont op het timpaan een tafereel van het Laatste Oordeel. De pelgrims van de Route van Santiago kwamen hier de kathedraal binnen en overbrugden het hoogteverschil via de Gouden Trap, voltooid door Diego de Siloť. Er wordt verteld dat de laatste persoon die deze trap heeft gebruikt Napoleon was. Het portaal van EI Sarmental, aan de zuidkant, is een werk van onbekende bouwmeesters en vormt een prachtig voorbeeld van de gotische beeldbouwkunst; het afgebeelde tafereel met Franse invloeden stelt de Apocalyps voor.
In de vijftiende eeuw
 
  
introduceerde Jan van Keulen vanuit zijn Duitse achtergrond de flamboyante esthetiek; de torens, spitsen en enkele kapellen zijn aan hem te danken. Aan het eind van dezelfde eeuw verscheen zijn zoon Simon van Keulen op het toneel, die verantwoordelijk was voor de indrukwekkende kapel van de Opperrijksmaarschalk, een kathedraal binnen de kathedraal, waarin Germaanse en islamitische elementen verwerkt zijn. De zestiende-eeuwse koepel is een werk van Juan de Vallejo.

LEON    
De zogenoemde pulchra leonina wordt door velen beschouwd als het meest sublieme bouwwerk van Spanje. Deze kathedraal is gebouwd dankzij bisschop Manrique, een vriend van koning Alfons X de Wijze die hem privileges verleende voor de bouw en een bosperceel schonk waar het benodigde hout gekapt kon worden. In 1225 werd begonnen met de constructie en in het jaar 1302 konden de woorden worden opgetekend van een prelaat die verzuchtte "het werk is verricht, godzijdank".
Omdat het bouwwerk
 
  
dateert uit de klassieke periode is het grondplan gemaakt volgens het zuiverste gotische ontwerp van alle Spaanse kathedralen. Het bestaat uit drie schepen, een weinig gemarkeerd dwarsschip, een hoofdkapel en een kooromgang. De constructie zelf is een schoolvoorbeeld van de dertiende-eeuwse gotische stijl en zou een vooraanstaande rol spelen in de Europese architectuur vanwege de uiterst verticale en lichte steunmuren die ruimte laten aan de schitterende glas-in-Ioodvensters. Het interieur waar alles straalt en schittert betekent een kennismaking met "de hemelse stad" van de mystici; woorden schieten tekort, het beste is alles zelf eens aandachtig te bekijken.
De buitenzijde
 
  
vertoont niet de breekbaarheid van andere kathedralen maar bezit de meest complete verzameling beeldhouwkunst van die tijd waaraan onder anderen bouwmeester Enrique gewerkt heeft. Het belang van het bouwwerk werd erkend door Alfons X die "twintig steenhouwers, een glazenmaker en een smid" vrijstelling van belasting verleende voor de duur van de constructie.
Tussen twee robuuste torens
 
  
die met het middenschip verbonden zijn door middel van luchtbogen bevindt zich de westelijke gevel met drie toegangsdeuren: de middelste deur met de Blanke Maagd op de middenzuil van het venster, gedecoreerd met apostelen en het Laatste Oordeel; links daarvan, naast de Toren met de Klokken, de deur van Sint Jan en rechts bij de Toren van de Klok de deur van Sint Franciscus.
Aan de zuidelijke zijde de gevel van San FroilŠn, eveneens een waar kunstwerk. In het interieur is de noordelijke deur te zien die zich sinds de constructie van de kloostergang tussen de kapellen bevindt. De reiziger zal ongetwijfeld onder de bekoring komen van het kunstig bewerkte exterieur met siertorentjes, waterspuwers en opengewerkte ornamenten op het dak.

Toledo, westelijke faÁade van kathedraal, xv eeuwTOLEDO   
De stad van het wereldrijk, zetel van de Spaanse primaatkerk sinds de Visigotische tijd, begon met de constructie van een kathedraal in 1226 ten tijde van de regering van Ferdinand III. Onder de hoede van de grote kardinalen werkten hier de beste bouwmeesters: Martin ontwierp het grondplan met vijf schepen; Petrus Petri vond een bewonderenswaardige oplossing voor de kooromgang, waarbij driehoekige gewelven afgewisseld worden doortrapeziumvormige in de zuiverste gotische stijl, hoewel hij tegelijkertijd zwichtte voor de plaatselijke invloeden en een triforium aanbracht met gelobde bogen die duidelijk geÔnspireerd zijn op de mudejarstijl. Eind veertiende eeuw was het bouwwerk praktisch voltooid.
Aan de buitenzijde is de rechthoekige toren te zien, het symbool van de stad die zo vaak is vereeuwigd door EI Greco, op de hoeken verstevigd en versierd. Het achthoekige deel werd aangebracht in de vijftiende eeuw, net als de torenspits die bekroond wordt door een driedubbele cirkel, waarschijnlijk een verwijzing naar de drievoudige pauselijke kroon.
De toegangsdeuren
 
  
zijn bijzonder fraai. De deur van de Klok, de oudste, is omgeven door sierlijsten vol engelen onder baldakijnen en een timpaan met taferelen uit het Nieuwe Testament. De deur van de Vergiffenis is de monumentaalste en de deur van La L1ana uit de negentiende eeuw de enige zonder trap.
Waarschijnlijk
is dit de Europese kathedraal met de meeste kunstwerken, identiteitskenmerken van de grote kardinalen die met elkaar wedijverden en hun macht toonden door steeds indrukwekkendere projecten achter te laten.
Kardinaal
Mendoza,
 
  
die net zoveel bouwwerken op zijn naam had staan als de familie Sforza, vergaarde zoveel macht dat hij opdracht kon geven zijn stoffelijk overschot te begraven in de hoofd kapel, hetgeen een privilege van koningen was. Cisneros, biechtvader van Isabella van CastiliŽ, ontwierp het hoofdaltaarstuk dat het grootste van Spanje is, in gotische stijl. Bigarny bouwde de kapel van San IIdefonso, patroonheilige van de stad. Staat U hier even stil om de steen aan te raken waar volgens de overlevering de Maagd Maria haar voet even rustte toen zij naar de aarde afdaalde om de heilige een kazuifel om te doen. Siloť ontwierp de kapel van de Koningen, later uitgevoerd door Covarrubias. Kardinaal Tavera gaf Berruguete opdracht tot uitbreiding van het koor, want daar zaten
de belangrijkste kerkelijke hoogwaardigheidsbekleders van het Wereldrijk.
Het weliswaar niet gotische altaarstuk
 
  
dat EI Transparente
genoemd wordt is eveneens zeer de moeite waard, een uiterst barok kunstwerk dat ontworpen was om licht door te laten tot het Tabernakel van de hoofd kapel en de dubbele kooromgang. Een kennismaking met deze kathedraal is pas compleet na een bezoek aan de kloostergang, de onvergelijkelijke Monstrans van Arfe die op de dag van EI Corpus in processie rondgedragen wordt door de stad en na de magische Plundering en de Twaalf Apostelen van EI Greco gezien te hebben.

** Voor geheel Spanje kunt u goed uw accommodatie boeken via Hotels/Appartementen/Spanje. U betaalt in het hotel! Let ook op de beoordelingen door gasten die de hotels bezochten! U kunt de ligging van de hotels via Google Earth bekijken! 

** Booking is meer dan alleen hotels: zie eens ĒAlle accommodatietypesĒ! 
** U vindt er o.a.:
   Appartementen - Resorts  - Villa's  - Hostels  - Accommodaties met onsen - Bed & Breakfasts  - Pensions  - Motels  - Ryokans  -  Vakantieboerderijen  - Vakantieparken  - Campings  -  Botels  - Herbergen  -  Aparthotels  -  Vakantiehuizen  -  Lodges  - Accommodaties bij particulieren  -  Landhuizen  -  Luxe tenten  - Capsulehotels  -  Lovehotels  - Riads  - Luxe Chalets