M       Naar alfab. overzicht. Naar uw accommodatie!

    
Maabed, Arab. heiligdom, tempel, cultusplaats: aanduiding van het centrale gebouw in Amrit. Het heeft de vorm van een Egyptische kapel en is met een Assyrische driehoekige fries versierd.

Maaswerk of tracering, met een passer geconstrueerd geometrisch ornament uit de gotische bouwkunst. Gebruikt als indeling of opvulling van ramen, muren, balustrades, puntgevels en dergelijke. Veel voorkomende motieven zijn een rozetmotief, een klaverbladmotief en een visgraatmotief.  Veel voorkomend in de gotiek.

MacedoniŽrs: Grieks volk aan de noordwestelijke kust van de EgeÔsche Zee, dat door de andere Grieken niet tot de Hellenen gerekend werd. Het volk kende zijn grootste bloei onder Filippos II, 359-336 v.C., wiens veroveringen zich over het hele Balkanschiereiland uitstrekten, en zijn zoon Alexander de Grote, 336-323 v.C., die van MacedoniŽ voor korte tijd een wereldmacht maakte. 

Machicoulis of mezekouwen, werpgaten in de muren van middeleeuwse kastelen en steden: de openingen in de vloer van de weergang of boven de poortingang, waardoor pek, kokende olie en stenen konden worden gegooid op de belegeraars.

Madonna, It. mijn heerseres, een afbeelding van de Moeder Gods die is losgemaakt uit een scenische samenhang. Sinds de 6e eeuw wordt ze met het kindje Jezus op haar schoot weergegeven.

Madonna della Misericordia, een afbeelding van de Maagd Maria die haar mantel openhoudt voor mensen die haar bescherming zoeken.

Madonna humilitas, Lat. Madonna van de deemoed, een afbeelding van de Maagd Maria die de kleine Christus vereert, vaak een geboortescŤne.

Madonna in de rozentuin, zie Rozentuinmadonna

Madonna lactans, Lat. of Madonna del Latte It., een afbeelding van de Maagd die het Kind de borst geeft.

Madonna misericordia, zie Mantelmadonna.

Madrasa, Arab.: hogere onderwijsinstelling in de middeleeuwse moslimwereld waaraan religieuze, maar ook wereldlijke vakken werden onderwezen.

Maestŗ, It. majesteit, een afbeelding van de Madonna met Kind op een troon in de hemel en omringd door heiligen en engelen. Deze afbeeldingen waren in de 13e en 14e eeuw populair in ItaliŽ.

Magister militum per Orientem, lat.: Byzantijnse militaire rang; commandant van de troepen aan een diocees toegewezen.

Maison de plaisance (Fr.), land- en lustslot voor tijdelijk verblijf van het hof ManiŽrisme, stijlvorm die de klassieke uitgebalanceerdheid minder belangrijk acht dan een expliciete 'gekunsteldheid' (manier).

Majolica, van het eiland Mallorca, ook faience, It. plaats Faenza; gebakken klei met gekleurd of wit glazuur. Deze bewerkingswijze wordt veel toegepast bij de productie van gebruiksvoorwerpen en wandtegels, maar ook bij siervazen met ingewikkelde decoraties. Nadat er veel majolica van Mallorca werd geÔmporteerd, ontstonden er in de 14e eeuw belangrijke majolica-ateliers in Faenza, Urbino, Orvieto en vooral Florence met de plastiek van de Della Robbia-familie.

MakkabeeŽn: zie HasmoneeŽn.

Malacologie, gevormd van Gr. malakos (week) + -logie, leer, studie van de weekdieren

Mamelukken: dynastie die van de dertiende eeuw n.C. tot de Turkse verovering in 1516-17 over Egypte en SyriŽ heerste. Zij stamden af van vrijgelaten slaven van Turkse of Tsjerkessische afkomst, die zich op militair en bestuurlijk gebied in het Turkse Rijk verdienstelijk hadden gemaakt totdat zij de macht naar zich toe konden trekken.

Mandorla, It. amandel, amandelvormige aureool die de hele figuur omgeeft en die de figuur als goddelijk kenschetst. De mandorla wordt vooral gebruikt bij de uitbeelding van de hemelvaart van Maria.

Maniera tedesca, It. Du. stijl, Vasari's benaming voor de Gotiek, die hij zag als een kunst van het verval en die met de volksverhuizingen naar ItaliŽ was gekomen.

ManiŽrisme
, It. maniera: manier, wijze, mano: hand; het begrip duidt de stijlperiode tussen Renaissance en Barok aan, van ongeveer 152011530 tot omstreeks 1620. Het ontstaan van het ManiŽrisme wordt onder meer verklaard vanuit de Contrareformatie en de verwoesting van het antropocentrische wereldbeeld door de diepgaande maatschappelijke veranderingen en politieke gebeurtenissen. De houding van het ManiŽrisme kan worden omschreven met begrippen als spanning, onrust, heftigheid en afkeren van de wereld. Men vindt de tijdens de Renaissance ontwikkelde ideeŽn over ideale vormen en proporties naar klassiek voorbeeld te streng. Het ManiŽrisme probeert bewust disharmonie en overdrijvingen te creŽren en stelt tegenover rationaliteit meer emotionaliteit. De artistieke vindingrijkheid komt op de eerste plaats. Kenmerkend voor de schilderkunst zijn de toegenomen dynamiek, de extreme lengte van het menselijke lichaam en de uitbeelding ervan in anatomisch onmogelijke houdingen, de overdreven complexiteit van de compositie, de irrationele en onmogelijke lichtval en het loslaten van de gebondenheid van voorwerpen aan een kleur. De belangrijkste maniŽristen waren Pontormo, Bronzino, Parmigianino en Tintoretto.

Manoir, landhuis, in Frankrijk, van enige omvang, nl, met bijbehorende agrarische gebouwen en grond.

Mansardedak, naar de Franse architect Mansard genoemde dakvorm bestaande uit gecombineerde, verschillend omhooggaande dakvlakken.

Manteion,  oord waar men het orakel raadpleegt.

Mantelmadonna, in de schilderkunst het motief van Maria die de gelovigen met haar mantel beschermend omvat. Het gebaar van de mantelbescherming is van oorsprong juridischseculier: kinderen werden erkend of geadopteerd doordat de vader hen onder zijn mantel nam. Hooggeplaatste personen, vooral vrouwen, kunnen vervolgde personen onder hun mantel bescherming bieden en genade voor hen vragen. Dit mantelbeschermingsrecht van de vrouwen wordt overgedragen op Maria.

Manuelstijl, de tijdens en na de regering van koning Emanuel de Grote, 1495Ė1521, in Portugal bloeiende architectuur, waarin gotische, renaissancistische, Moorse en Indische elementen zich vermengden en leidden tot een weelderige, soms overdadige versiering. De belangrijkste voorbeelden zijn het klooster en de pandgang van Belťm, 1502 vv.; thans een stadsdeel van Lissabon, en de Capelas Imperfeitas, onvoltooide kapellen, van het dominicanenklooster van Batalha.

Man van Smarten, een afbeelding van Christus tijdens de passie, vastgebonden, met wonden van de geseling en gekroond met de doornenkrans.

Marcionieten: aanhangers van een christelijke leer die door Marcion in de tweede eeuw werd verkondigd. Marcion verwierp het Oude Testament en beschouwde de brieven van Paulus als vervalsingen. Hij 'zuiverde' ze en stelde, samen met het tendentieus ingekorte evangelie van Lucas, een nieuwe Schrift samen.

Marmer, ontstaan en gebruik ervan in Carrara.

Martyrium, Lat./Gr. 'martyrion', bloedgetuigenis, bewijs: martelaarschap, op grond van geloof of van overtuigingen geleden kwellingen, folteringen en offerdood. In de architectuur aanduiding voor graf of kerk van een martelaar.

Marqueterie, een schrijnwerktechniek waarbij uit verschillende materialen (hout en fineer, tin, koper, schildpad), die als een legpuzzel aan elkaar sluiten, geometrische of figuratieve decoraties worden gevormd. De techniek bereikte een hoogtepunt onder de regering van Lodewijk XIV.

Maria-Boodschap
, in de kunst een afbeelding van de Maagd Maria die bezoek krijgt van de engel GabriŽl, die aankondigt dat zij de moeder van Christus zal worden (Lucas: 1:26-38).

Mater dolorosa
, Lat., smartelijke moeder: motief van Maria die getoond wordt in droefheid en smart vanwege het lijden van Christus.

Mausoleum,  groots grafmonument dat zijn naam ontleent aan het graf van koning Mausolos, de Grieks-Perzische satraap van KariŽ, 377-353 v.C..

MazdeÔsme: door Zarathoestra (Gr. Zoroaster) gestichte, Oud-Perzische godsdienst.

Meander, een ornamentenstrook die bestaat uit rechthoekig gebogen, doorlopende lijnen. De term is afkomstig van de bochtige rivier, Maiandros in Klein-AziŽ. Het ornament komt al bij preklassieke culturen voor en is sindsdien op vele manieren gevarieerd en aangepast: geometrischstijf, ritmischsoepel, organischlevendig.

Mecenas, mecenaat, het begrip is afkomstig van Gaius Maecenas, een Romeins edelman die leefde van ongeveer 70 v.Chr. tot 8 n.Chr. en die in zijn paleis de belangrijkste dichters van zijn tijd ontving zoals Horatius, Vergilius, Propertius en anderen. Gedurende de Renaissance geldt de mecenas als een weldoener en tegelijkertijd verzamelaar van kunst, wat betekende dat hij opdrachten voor openbare kunstwerken verstrekte en de kosten voor opleiding en werk voor zijn rekening nam. Een beroemd voorbeeld voor de relatie tussen mecenas en kunstenaar is die tussen Lorenzo de Medici en Michelangelo.

Medaillon, Fr. 'mťdaillon', grote medaille: beeld of reliŽf (driedimensionale weergave op een vlakke ondergrond) in een ronde of elliptische omlijsting.

Meden: volk in het noordwesten van Iran. De in de negende eeuw v.C. hierheen getrokken Meden stichtten in de zevende eeuw v.C. een staat, die in 55į v.C. door de Perzen werd veroverd. Daarna zijn Meden en Perzen in elkaar opgegaan en hebben zij dezelfde geschiedenis.

Medici, Florentijnse patriciŽrsfamilie die van 1434 tot 1737 met korte onderbrekingen de heerschappij over Florence en vanaf 1569 over Toscane bezit. Een van de invloedrijkste Medici is Lorenzo I, de Prachtige, 1469-1492, die vooral de kunsten en de wetenschap bevordert en aan de Platonische Academie in Florence toonaangevende humanisten bijeenbrengt. Zijn zoon, Giovanni de' Medici, 1475-1521, regeert van 1513 tot 1521 als paus Leo X in Rome.

Medusa: een van de Gorgonen, monsterachtige, vrouwelijke mythologische wezens wier blik de beschouwer deed verstenen. Medusa werd gewoonlijk uitgebeeld met vleugels, slangen als haar, en een als masker vertrokken gezicht met ontblote tanden.

Megalitisch monument, prehistorische constructie van een of meer grote stenen (megalieten: van het Griekse megas = groot, lithos = steen), speciaal de constructies uit het Neolithicum in Europa, gebouwd tussen 4000 en 2000 v.C.

Megaron,  hoofdzaal van het Myceense paleis met een haard en een troon waarvoor een vestibule en een binnenhof liggen.

Melancholie, Gr. zwartgalligheid, aanduiding voor een temperament naar de antieke leer van Galen. De melancholicus wordt omschreven als zwaarmoedig, ernstig en in zichzelf gekeerd. De filosoof en arts Marsilio Ficino, 1433- 1499, ziet melancholie als de noodlottige eigenschap van de spirituele mens en het gevolg is dat de melancholie een regelrechte modeziekte wordt, het levensgevoel van de laat-Renaissance en het ManiŽrisme. De melancholie werd vaak als personificatie uitgebeeld, bijvoorbeeld door DŁrer in 1514.

Melkart, fenicisch Mlqrt, koning van de stad: bescherm god van Tyros, bekend vanaf de negende eeuw v.C. Door de Grieken werd hij gelijkgesteld aan Herakles.

Memento mori, Lat., een herinnering aan de dood. Symbolen van de sterfelijkheid  -zoals schedels, zandlopers en zeisen - werden een bekend kenmerk van de barokke kunst.

Mendicanten, zie bedelorden.

MesopotamiŽ: Tweestromenland, het land tussen Eufraat en Tigris. Nu ligt het grootste deel in Irak, en een klein deel in het noordwesten in SyriŽ.

Metaalstift, een tekenmethode waarbij een dunne gepunte metalen stift, meestal van zilver, wordt gebruikt om te tekenen op papier of perkament waarop een ondoorzichtige witte krijtlaag is aangebracht. 

Metafoor, woord met overdrachtelijke betekenis, beeldende zegswijze

Merovingische kunst, Frankische kunst van circa 400 tot 750.

Metamorfose, transformatie .

Metallurgie: de kennis van het smelten van metalen uit erts, het legeren en het verder bewerken. Toen bij de metaalbewerking in de Bronstijd de technieken van het smeden en kopergieten eenmaal waren ontdekt, werd een verdere ontwikkeling naar de ijzerbewerking mogelijk, de IJzertijd.

Metope,  vlak - vaak versierd - tussen de trigliefen van een Dorische fries.

Metropolis, metropool, Gr.-Lat. moederstad: sinds de Oudheid aanduiding voor de hoofdstad van een land of provincie, in de Byzantijnse tijd ook van een kerkprovincie. De eretitel kon ook worden toegewezen aan een stadstaat die geen hoofdstad was.

Metropoliet: in de Byzantijnse en orthodoxchristelijke kerk een bisschop als hoofd van een Metropool of kerkprovincie.

Metselwerk, constructie van natuurlijke of kunstmatige stenen, meestal bijeengehouden door specie.

Mezekouw, Nederlands voor Machicoulis.

Mezzanino, tussenverdieping.

Mezzotinto, It. 'mezzatinta'; naar 'mezza', midden, half en 'tinta', kleur: Italiaanse aanduiding voor de schaaf techniek, een bijzondere vorm van koperets. Met een wieg, een mes met fijne tandjes (greineerstaal), wordt de koperen plaat opgeruwd. Na het aanbrengen van de contouren worden de binnenvlakken met een schaafijzer (polijststaal) in meer of mindere mate gladgemaakt, afhankelijk van hoeveel verf het papier moet opnemen. Zo kan men de fijnste kleurnuances verkrijgen.

Middenbeuk, middelste hoofdbeuk van de kerk; geflankeerd door zijbeuken

Middenrisaliet, zie risaliet.

Mihrab, Arab.: gebedsruimte in een moskee, gelegen in de richting van Mekka en meestal zeer kunstig versierd.

Mijter, Lat. mitra, hoed, een hoge, conische hoed die wordt gedragen door bisschoppen.

Milliarium, Lat.: mijlpaal langs Romeinse wegen, die op een Romeinse mijl (ca. 1,5 km) van de volgende stond.

Mimesis,  Griekse term voor de nabootsing van de realiteit in het kunstwerk.

Minbar, Arab.: preekstoel in een moskee, meestal bovenaan een trap met versierde trapleuningen. Hier wordt de vrijdagpreek gehouden. De minbar is vaak een verplaatsbare houten constructie, maar kan ook van steen tegen een muur zijn gebouwd.

Miniatuurschilderkunst, Lat. 'miniatura'; naar 'miniatus' , met menie (een loodoxyde) geverfd: zie Boekschilderkunst. Vanaf de 15e eeuw wordt het begrip ook gebruikt voor de klein≠beeldschilderkunst, die opkomt door de boekdrukkunst.

MinoÔsch,  afgeleid van Minos, de legendarische koning van Knossos, wordt gebruikt voor de oude Kretenzische beschaving, 2600-1200 v.Chr..

Minorietenorde, Lat. 'Orde Fratrum Minorum', minderbroederorde: vanaf 1517 zelfstandige tak van de franciscanenorde, die zich ontwikkelt uit de franciscaner strijd tegen de armoede.

Mirre: geurende gomhars van de mirrestruik, die vanwege zijn welriekendheid als geurstof werd gebruikt.

Misericordia, Lat.: barmhartigheid, een van de christelijke deugden.

Misericorde, van Latijn misericordia = medelijden, een aan de onderkant van een opklapbare zitting van een koorgestoelte aangebracht steuntje, ten behoeve van bejaarde geestelijken, vaak gebeeldhouwd.

Mitanni, zie Hoerrieten.

Mithras: Oud-Perzische lichtgod, verspreider van vruchtbaarheid, vrede, en de overwinning. De Mithrascultus was vooral onder Romeinse soldaten zeer geliefd en verbreidde zich met de legioenen over heel Europa en het Midden-Oosten. De cultus is door de vroege christenen zwaar vervolgd en onderdrukt.

Modello It. model, een tekening van een schilderij, beeldhouwwerk of gebouw dat meestal wordt gemaakt om goedkeuring van de opdrachtgever te krijgen.

Modillon,  sierelement in de vorm van een steun Onder de kroonlijst van een fries of onder de schuinte van een fronton.

Module, een algemeen aanvaarde maat in de antieke Griekse architectuur die voor de verschillende proporties van een gebouw van toepassing is. Maateenheid die de verhoudingen tussen de delen van een gebouw beheerst.

Monochromie
, Gr. mono: alleen, chroma: kleur; eenkleurigheid. Monochroom,  ťťn kleur, geschilderd in ťťn kleur; een schilderij dat is uitgevoerd in ťťn kleur.

Monofysitisme: de 'eennatuurleer' (als tegenhanger van het dyofysitisme). De leer van de eenheid van God en mens in Christus, d.w.z. dat Christus alleen een goddelijke aard had, geen menselijke. Hoewel de orthodoxe kerk dit standpunt verwierp, bleef het monofysitisme vooral in de oostelijke provincies van het Byzantijnse Rijk overheersen.

Monoliet, zuil, pijler of bouwwerk uit ťťn enkele steen

Monopteros, ronde tempel, tholos,  met een enkele rij zuilen die het dak draagt.

Monstrans, Lat. monstrare, laten zien, in de rooms-katholieke Kerk een vaak fraai uitgevoerde  houder, waarin achter glas een geconsacreerde hostie ter aanbidding kan worden uitgestald.

Motab, Arab.: sokkel of podium, met name voor het neerzetten van een betyl.

MozaÔek, Gr. mouseios: behorend tot de muzen, Fr. 'mosaÔque'; Lat. 'musaicum'; naar Gr. 'mousa', muze, kunst, artistieke handeling: versiering; een kunstvorm waarin afbeeldingen of ontwerpen worden opgebouwd door stukjes gekleurde steen of tegel in pleister te drukken. MozaÔeken werden veel gebruikt in het oude Rome en werden later populair als muur- en gewelfdecoraties in middeleeuwse byzantijnse en Italiaanse kerken. Tijdens de vroege Renaissance werden ze grotendeels vervangen door fresco.

Mozzetta, It. mozzare, afsnijden, een korte cape die de schouders bedekt, met name de korte cape die deel uitmaakt van de niet liturgische gewaden van bisschoppen, kardinalen en pausen.

Muezzin, Arab.: omroeper die vanaf een minaret moslims oproept tot het gebed.

Muqarna, Arab.: versieringselement in de islamitische kunst. Kleine, honingraatvormige nissen die op regelmatige afstand naast of tegenover elkaar liggen en meestal een gewelf of gewelfaanzet sieren. De uiteinden van deze kleine nissen doen van onderaf gezien denken aan stalactieten.

Muurverband, samenvoeging van natuurlijke of kunstmatige stenen (bakstenen); bij de plaatsing van de lange zijden evenwijdig aan het muurverband spreekt men van lopers, bij plaatsing dwars op de buitenwand van kapspanten

Myceens,  heeft betrekking op de beschaving en de kunst van de AchaeŽrs van Mycene, 1500- 1100 v. Chr.. 

Mythologie, Gr. 'mythologia'; naar 'mythos', woord, gezegde, vertelling, en 'logos', leer: geheel der verhalen waarin een volk vorm geeft aan zijn opvattingen over grote gebeurtenissen uit de oertijd, de godenwereld, het ontstaan van de wereld, demonen en helden enz.. 

 ** Uw accommodatie  vindt u wereld wijd naar uw wens via: Booking
 ** U vindt bij Booking meer dan alleen hotels o.a.:
 Appartementen - Resorts  - Villa's  - Hostels  - Accommodaties met onsen - Bed & Breakfasts  - Pensions  - Motels  - Ryokans  -  Vakantieboerderijen  - Vakantieparken  - Campings  -  Botels  - Herbergen  -  Aparthotels  -  Vakantiehuizen  -  Lodges  - Accommodaties bij particulieren  -  Landhuizen  -  Luxe tenten  - Capsulehotels  -  Lovehotels  - Riads  - Luxe Chalets